Wieringermeer VisKringloop

Landschappelijke inpassing en ontwerp van een leefgebied voor vis als landart in de polder

Wieringermeer VisKringloop

Landschapskunst
In opdracht van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft HOSPER een paai- en opgroeiplaats voor vissen ontworpen in het agrarische landschap van de Wieringermeer. In het ontwerp zijn landschapsarchitectuur, kunst en ecologie volledig verweven. Het ontwerp is opgesteld in nauwe samenwerking met kunstenaar Pé Okx en ecoloog Cor ten Haaf. Daarbij is gebruik gemaakt van het door hen ontwikkelde concept ‘Kunst uit Natuur’, dat uitgaat van het met gebiedseigen middelen artistiek vormgeven van het landschap, waarbij tegelijk een goede uitgangssituatie gecreëerd wordt voor de ontwikkeling van hoge natuurwaarden. De combinatie van landschap, kunst en ecologie zorgt voor een unieke habitat voor vissen en een eigentijds ‘landmark’, die past bij het in cultuur gebrachte karakter van de Wieringermeerpolder.

In 2020 is het project uitgevoerd. Door de aanleg van de VisKringloop en de vispassages is een ecologische verbinding gecreëerd tussen het Amstelmeerkanaal (met in het verlengde het IJsselmeer) en het watersysteem van de Wieringermeer met het Robbenoordbos.

Concept
De ‘VisKringloop’ refereert enerzijds aan de kringloop van het leven van de vissen die zich daar voort kunnen planten. Anderzijds verwijst het naar de rimpelingen die ontstaan als twee stenen in het water worden geworpen. Dit heeft geresulteerd in een vormentaal waarbij het water in kringen door het landschap stroomt.

Ontwerp
Het ontwerp is spectaculair in zijn eenvoud. De heldere en grootschalige cirkels zorgen voor een sterk beeld en sluiten aan op de robuuste maten van de polder.

In het ontwerp krijgen water, grasdijken, riet en diverse (onderwater) vegetaties een duidelijke plek. Door de variatie in waterdieptes, richtingen en oriëntatie op de zon ontstaat een rijkdom van ecologie, kleuren en structuren.

Water en ecologie
Voor een zo lang mogelijke route – en daarmee een zo groot mogelijke nuttige oppervlakte – slingert het water zich als een radiatorstructuur door het gebied. De verschillende delen zijn onderling verbonden door vistrappen. Innovatieve vishevels verbinden het gebied met het Amstelmeerkanaal en het polderwater.

Er is veel variatie in waterdieptes, van plas-dras aan de rand tot ruim een meter in het midden. Onderwaterstructuren zoals boomstronken en schanskorven maken het gebied nog aantrekkelijker als paai- en schuilgelegenheid. De effectiviteit van de verschillende objecten wordt gemeten. Het gebied is, behalve voor vissen, ook waardevol als broed- en overwinteringsgebied voor riet- en watervogels. Een nieuwe boszoom zorgt voor een ecologische overgang naar het Robbenoordbos.

Beheer
De dijken worden begraasd door schapen, waardoor ze als strakke elementen in het landschap zichtbaar blijven. Het riet zal af en toe met een truxor (multifunctionele amfibische machine) gemaaid worden en via de dijkenstructuur afgevoerd worden.

Observatietoren
Een openbaar graspad over de dijk verbindt de Wieringerrandweg met het Robbenoordbos. Aan het graspad is een door HOSPER ontworpen uitkijktoren gesitueerd, van waaruit de bezoekers een mooi zicht hebben op de expressieve vormen en de rijke ecologie van het gebied, met o.a. veel vogels. De vorm van de toren is afgestemd op de cirkels van de VisKringloop. De observatietoren vormt een sterke eye-catcher, die passanten vanaf de omliggende wegen uitnodigt om het gebied te betreden.

Locatie Wieringermeer
Ontwerpers Hilke Floris, Claudia Wikse-Barrow, Guillaume Zeender
Partners Pé Okx (kunstenaar), Cor ten Haaf (ecoloog)
Opdrachtgever Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
Omvang ca. 18 ha.
Jaar van ontwerp 2016 – 2020
Jaar van uitvoering 2020
Fotografie Pieter Kers
Film Pieter Kers, Pé Okx